Bạn có bao giờ bước vào một buổi họp mà không khí nặng đến mức chỉ cần một câu sai nhịp là cả phòng có thể bốc hỏa? Hoặc đã từng ngồi trước màn hình, thấy mình bực bội, khó chịu, nhưng lại không tài nào gọi đúng tên cảm xúc đó, để rồi phản ứng theo bản năng và vô tình kéo cả team vào trạng thái lệch nhịp? 
Điều thú vị, khoa học cho thấy: chỉ một câu rất bình thường như: “Tôi đang lo lắng vì deadline này” hoặc “Tôi cảm thấy quá tải ngay lúc này” cũng có thể giúp hệ thần kinh giảm cảnh báo, cơ thể hạ mức căng thẳng và não bộ chuyển sang chế độ kiểm soát tốt hơn. Đây không phải mẹo self-help màu mè, mà là một cơ chế được chứng minh trong tâm lý học mang tên affect labeling (gọi tên cảm xúc) - hành động dùng ngôn ngữ để đặt tên chính xác cho cảm xúc đang diễn ra bên trong. Chỉ vài từ đúng, nhưng chúng giúp con người bình tĩnh hơn, sáng suốt hơn và phản ứng hiệu quả hơn trong những tình huống căng thẳng nhất tại nơi làm việc. Với góc nhìn của người làm nhân sự, bài viết dưới đây của Hitsuji Hr Academy sẽ cùng anh chị khám phá sức mạnh thật sự của gọi tên cảm xúc (affect labeling) và lý do vì sao đây có thể trở thành một trong những “future skills” quan trọng cho nhân viên - quản lý - và cả tổ chức trong năm 2025.
*Bài viết này được xây dựng dựa trên bài “Why It Helps to Put Your Feelings Into Words” của Marianna Pogosyan, PhD - một cộng tác viên đáng tin cậy của Psychology Today, tạp chí tâm lý phổ biến có uy tín hơn hai thập kỷ trong việc phổ biến các nghiên cứu khoa học đến công chúng. Tiến sĩ Pogosyan nổi tiếng với các bài viết về cảm xúc và giao thoa văn hoá; toàn bộ thông tin về bà đều có thể xác thực trực tiếp trên hồ sơ tác giả chính thức của Psychology Today.

Ảnh: Gọi tên 8 cảm xúc cơ bản

Nguồn: Internet

1. GỌI TÊN CẢM XÚC LÀ GÌ VÀ NÓ HOẠT ĐỘNG NHƯ THẾ NÀO?

 Gọi tên cảm xúc (affect labeling) có thể được hiểu là hành động đặt một từ ngữ chính xác lên trải nghiệm nội tâm mà ta đang cảm nhận. Nghe có vẻ giản đơn, nhưng khoa học thần kinh xem đây như một “công tắc tinh thần” có khả năng thay đổi trạng thái hoạt động của não bộ trong tích tắc. Khi bạn nói ra “tôi đang lo lắng”, “tôi đang khó chịu”, hay “tôi đang bị áp lực”, bạn không chỉ mô tả cảm xúc - bạn đang tạo một bản đồ nhận thức cho chính mình. Việc đưa trải nghiệm mơ hồ vào ngôn ngữ giúp cảm xúc vốn lộn xộn, hỗn độn trở nên có hình hài, có tên gọi và vì thế dễ được xử lý hơn. Nó là khoảnh khắc bạn nhìn vào bên trong, bước ra khỏi vòng xoáy mơ hồ và thiết lập lại sự tỉnh thức đối với điều đang diễn ra.

Ảnh: Amyglada và Prefrontal Cortex

Nguồn: Internet

Ở cấp độ sinh học, hành động này tạo ra một thay đổi rất đáng chú ý: hoạt động của amygdala - vùng não phụ trách phản ứng cảnh báo, sợ hãi, căng thẳng - giảm xuống, trong khi prefrontal cortex - trung tâm của lý trí, kiểm soát hành vi và ra quyết định - tăng cường hoạt động. Nói cách khác, chỉ một câu nói đúng có thể chuyển bạn từ chế độ “bị cuốn vào cảm xúc” sang trạng thái “đang quan sát và điều khiển cảm xúc”. Nó giống như đặt một lớp đệm giữa cảm giác và phản ứng, cho phép bạn không hành động theo bản năng mà lựa chọn phản hồi một cách chủ động, bình tĩnh và sáng suốt hơn. Đây chính là lý do vì sao affect labeling không chỉ là kỹ thuật mà là một dạng tự điều tiết tự nhiên mà bất kỳ ai cũng có thể sử dụng ngay lập tức.

2. VÌ SAO NHIỀU NGƯỜI VẪN KHÓ GỌI TÊN CẢM XÚC CỦA MÌNH?

 Dù khoa học đã chứng minh affect labeling giúp con người bình tĩnh và sáng suốt hơn, rất nhiều nhân viên - thậm chí quản lý cấp trung - vẫn gặp khó khăn trong việc gọi tên được cảm xúc thật của họ. 
Một trong những lý do lớn nhất đến từ văn hoá làm việc quen “đè cảm xúc xuống”. Ở nhiều công ty, việc nói “Em đang lo” hoặc “Em đang bị quá tải” thường bị xem là thiếu chuyên nghiệp, yếu đuối hoặc gây phiền cho sếp. Chính kỳ vọng phải “luôn mạnh mẽ” này khiến người lao động hình thành một thói quen: cảm xúc xuất hiện → bỏ qua → tiếp tục làm cho đến khi mọi thứ bùng nổ. Hệ quả là họ không chỉ thiếu vốn từ mô tả cảm xúc (emotion vocabulary), mà còn không có môi trường an toàn để luyện tập việc gọi tên nó.

Ảnh: Sếp chỉ trích nhân viên vì bày tỏ cảm xúc

Nguồn: Internet

Bên dưới lớp văn hoá ấy còn một rào cản tinh tế hơn: nhiều người không nhận ra cảm xúc trong cơ thể mình. Stress không bao giờ xuất hiện bằng chữ; nó xuất hiện bằng nhịp tim nhanh, vai siết, đầu nặng, bụng thắt… nhưng phần lớn chúng ta đã quen làm việc trong trạng thái “auto mode”, đến mức những tín hiệu này bị bỏ qua hoàn toàn. Khi không nhận diện được tín hiệu ban đầu và không có ngôn từ để mô tả, người ta chỉ cảm thấy “khó chịu”, “bực” hoặc “mệt”, rồi phản ứng theo bản năng thay vì xử lý có ý thức. Trong môi trường doanh nghiệp, điều này không chỉ làm giảm năng suất mà còn khiến xung đột nội bộ leo thang - vì vấn đề thật thì không được gọi tên, còn thứ bị gọi tên lại không phải vấn đề thật.
Vậy làm thế nào để giúp đội ngũ hình thành kỹ năng này một cách tự nhiên và hiệu quả ? 

3. ỨNG DỤNG & TRIỂN KHAI GỌI TÊN CẢM XÚC TRONG MÔI TRƯỜNG CÔNG VIỆC

Ảnh: Gọi tên cảm xúc (Affect Labeling)

Nguồn: Internet

Affect labeling hay gọi tên cảm xúc không phải một khái niệm tâm lý học hàn lâm, mà là công cụ giao tiếp giúp giảm xung đột, tăng minh bạch và rút ngắn thời gian xử lý vấn đề nhân sự. Khi lãnh đạo có thể nói rõ cảm xúc của mình - “Tôi đang thấy áp lực với tiến độ này” - nhân viên sẽ ít hiểu nhầm rằng đó là sự khó chịu hay phán xét. Ngược lại, khi nhân viên nói được “Em đang bị choáng vì workload tuần này”, HR hoặc quản lý có thể xử lý đúng vấn đề: phân bổ lại việc, điều chỉnh kỳ vọng, hoặc hỗ trợ nguồn lực. Nhờ đó, môi trường trở nên an toàn hơn, phản ứng phòng vệ giảm rõ rệt, và các cuộc họp căng thẳng cũng ít xảy ra hơn.
Một số gợi ý để triển khai nhanh trong đội ngũ:
✅ Bắt đầu bằng cách “dán nhãn cảm xúc” trong cuộc họp
 Ví dụ: “Tôi đang hơi lo lắng về rủi ro deadline” → giúp định hướng cuộc trao đổi.
✅ Khuyến khích nhân viên mô tả cảm xúc trước khi mô tả vấn đề
 Chỉ cần 1 câu mở đầu: “Em đang cảm thấy…” là đủ để giảm đáng kể mức phản ứng cảm xúc.
✅ Huấn luyện quản lý tránh phán xét cảm xúc
 Không nói: “Em đừng nhạy cảm thế”, mà chuyển sang: “Anh hiểu em đang thấy áp lực-cùng xem phần nào xử lý được nhé.”
✅ Đưa affect labeling vào quy trình HR
 Áp dụng trong 1:1, performance review, phản hồi xung đột, onboarding quản lý.
✅ Tạo vocabulary cảm xúc dùng chung trong công ty
 Một danh sách ngắn 20-30 cảm xúc cơ bản giúp nhân viên diễn đạt dễ hơn.

Khi gọi tên cảm xúc - affect labeling trở thành thói quen giao tiếp, đội ngũ không chỉ bớt xung đột mà còn hợp tác mượt hơn, ra quyết định nhanh hơn và tạo được môi trường làm việc lành mạnh, nơi mọi người cảm thấy được lắng nghe và thấu hiểu.

4. Kết luận

 Gọi tên cảm xúc (affect labeling) không phải là sự yếu đuối; đó là một kỹ năng trí tuệ cảm xúc (emotional intelligence) được chứng minh về mặt khoa học, có ảnh hưởng trực tiếp tới cách con người ra quyết định, giao tiếp và phục hồi sau áp lực. Đối với HR và quản lý trong bối cảnh 2025-khi áp lực công việc, sự thay đổi và burnout là thách thức lớn-đây là một trong những microskill đáng để đầu tư.

Hitsuji HR Academy sắp tới sẽ cung cấp khóa “Quản trị cảm xúc” chuyên biệt cho lãnh đạo và HR, tập trung vào nhận diện cảm xúc, mở rộng emotion vocabulary và thực hành affect labeling trong các tình huống công việc thực tế, giúp đội ngũ làm việc hiệu quả và bền bỉ hơn.

Các bạn nghĩ sao về việc gọi tên cảm xúc (affect labeling) trong công việc? Hãy comment ý kiến cùng trao đổi với Hitsuji Hr Academy nhé!

--------------------------
𝐇𝐈𝐓𝐒𝐔𝐉𝐈 𝐇𝐑 𝐀𝐂𝐀𝐃𝐄𝐌𝐘
---𝐸𝑛ℎ𝑎𝑛𝑐𝑒 𝑆𝑘𝑖𝑙𝑙𝑠, 𝐸𝑛ℎ𝑎𝑛𝑐𝑒 𝐶𝑎𝑟𝑒𝑒𝑟𝑠---
Contact us at:
☎ 0705 619 568
📩 daotao@hitsuji-vn.com
🌎 Website: https://hitsujihr.com.vn/