GEN X, MILLENNIALS, GEN Z: CHÚNG TA CÓ ĐANG HIỂU SAI VỀ KHÁC BIỆT THẾ HỆ TẠI NƠI LÀM VIỆC?

0 Đánh giá

Một quản lý cho rằng nhân viên Gen Z thiếu kiên nhẫn vì thường xuyên hỏi về mục đích công việc, muốn được phản hồi ngay và không thích những quy trình cứng nhắc. Trong khi đó, nhóm lao động trẻ thuộc thế hệ Gen Z  lại cảm thấy quản lý quá bảo thủ, ít lắng nghe và không sẵn sàng thay đổi phương pháp làm việc. Khi những bất đồng như vậy xuất hiện, một lời giải thích thường được đưa ra là: Đó là khoảng cách thế hệ.
Nhưng liệu đây có thực sự là nguyên nhân? Một nhân viên thường xuyên cần hướng dẫn có phải vì họ thuộc Gen Z, hay đơn giản vì họ chưa có đủ kinh nghiệm? Một nhân viên chưa thành thạo công nghệ có phải vì họ lớn tuổi, hay vì doanh nghiệp chưa tạo đủ điều kiện để họ tiếp cận và học hỏi?
Trong quản trị nhân sự, việc nhận diện sự khác biệt giữa các thế hệ là cần thiết. Tuy nhiên, nếu quá phụ thuộc vào những khuôn mẫu như Gen X, Millennials hay Gen Z, nhà quản lý có thể vô tình đánh giá nhân viên dựa trên năm sinh thay vì năng lực, hành vi và nhu cầu thực tế.
Vậy khoa học nói gì về khác biệt thế hệ? Và HR, nhà quản lý cần thay đổi điều gì để quản lý đội ngũ đa thế hệ hiệu quả hơn?


1. Khác biệt thế hệ tại nơi làm việc: Điều chúng ta thường nghĩ và thực tế cần nhìn nhận

Gen Z là gì? Tìm hiểu những đặc điểm của Gen Z trong thời đại này
Generational Differences (khác biệt thế hệ) là khái niệm đề cập đến những khác biệt được cho là tồn tại giữa các nhóm người sinh ra trong những giai đoạn lịch sử khác nhau. Theo cách tiếp cận phổ biến, những người cùng thế hệ có thể chia sẻ trải nghiệm về kinh tế, xã hội, văn hóa và công nghệ trong quá trình trưởng thành. Những trải nghiệm này được cho là có khả năng ảnh hưởng đến hệ giá trị, thái độ và quan điểm của họ đối với công việc.
Trong môi trường doanh nghiệp, khái niệm này thường được sử dụng để giải thích sự khác nhau về kỳ vọng nghề nghiệp, động lực làm việc, phong cách giao tiếp và mức độ gắn kết với tổ chức. Chẳng hạn, Gen Z thường được gắn với mong muốn làm việc linh hoạt, được trao quyền và nhận phản hồi nhanh; trong khi nhân viên thuộc các thế hệ trước được cho là coi trọng sự ổn định, kinh nghiệm và quy trình.
Tuy nhiên, cần phân biệt giữa những nhận định phổ biến và những kết luận đã được chứng minh bằng nghiên cứu khoa học. Không phải tất cả nhân viên cùng thế hệ đều có chung tính cách, nhu cầu hay cách làm việc. Một nhân viên Gen Z có thể yêu thích sự ổn định, trong khi một nhân viên lớn tuổi vẫn có thể chủ động tìm kiếm cơ hội học hỏi và thử nghiệm phương pháp làm việc mới.
Để hiểu rõ hơn nguyên nhân tạo ra những khác biệt tại nơi làm việc, nghiên cứu về thế hệ thường xem xét ba yếu tố: Age Effect, Period Effect và Cohort Effect.

  • Age Effect là ảnh hưởng của độ tuổi và quá trình phát triển cá nhân. Ví dụ, một nhân viên mới đi làm thường cần được hướng dẫn và phản hồi nhiều hơn so với người đã có kinh nghiệm xử lý công việc trong nhiều năm. 
  • Period Effect là ảnh hưởng từ những sự kiện và điều kiện kinh tế, xã hội tại một thời điểm nhất định. Chẳng hạn, đại dịch COVID-19 đã làm thay đổi cách thức tổ chức công việc của nhân viên ở nhiều độ tuổi.  Tương tự, sự phát triển của trí tuệ nhân tạo đang làm thay đổi yêu cầu về kỹ năng trong nhiều ngành nghề. Đây là một tác động của bối cảnh công nghệ hiện tại, không phải đặc điểm riêng của một thế hệ.
  • Trong khi đó, Cohort Effect đề cập đến ảnh hưởng từ những trải nghiệm lịch sử, xã hội mà một nhóm người sinh ra trong cùng giai đoạn có thể chia sẻ. Ví dụ, những người trưởng thành trong thời kỳ Internet và thiết bị số phát triển mạnh có thể có trải nghiệm tiếp xúc với công nghệ khác với những người sinh ra trước đó.

Ba yếu tố này có thể đồng thời ảnh hưởng đến thái độ và hành vi của nhân viên. Vì vậy, một biểu hiện trong công việc không nên được mặc định là đặc điểm của thế hệ khi chưa xem xét những nguyên nhân khác.


2. Vì sao không nên dùng thế hệ để dự đoán hành vi nhân viên?

5 phong cách làm việc của gen Z trong thời đại công nghệ số
 Hãy xem xét hai nhân viên: một người 26 tuổi và một người 36 tuổi. Người trẻ mong muốn có thêm cơ hội học hỏi, được hướng dẫn và nhận phản hồi thường xuyên. Người lớn tuổi hơn lại quan tâm đến sự ổn định và cơ hội phát triển lên vị trí quản lý. Liệu đây có phải là sự khác biệt giữa Gen Z và Millennials?
Chưa chắc. Người 36 tuổi có thể đã tích lũy nhiều năm kinh nghiệm, có thu nhập và trách nhiệm cá nhân khác với người 26 tuổi. Vì vậy, sự khác biệt trong kỳ vọng nghề nghiệp có thể xuất phát từ độ tuổi và giai đoạn phát triển sự nghiệp, chứ không nhất thiết do thế hệ mà họ thuộc về.
Đây chính là vấn đề mà các nhà nghiên cứu gọi là Age-Period-Cohort (APC). Khi phân tích hành vi của nhân viên, cần phân biệt ba yếu tố: Age là ảnh hưởng của độ tuổi và quá trình trưởng thành; Period là ảnh hưởng từ những sự kiện xã hội tại một thời điểm, chẳng hạn đại dịch COVID-19 hay sự phát triển của công nghệ; còn Cohort là ảnh hưởng từ những trải nghiệm chung của nhóm người sinh ra trong cùng một giai đoạn.
Điểm khó là ba yếu tố này thường đan xen với nhau. Chẳng hạn, khi khảo sát nhân viên vào năm 2026, người sinh năm 1990 vừa lớn tuổi hơn, vừa có nhiều kinh nghiệm làm việc hơn người sinh năm 2000. Nếu hai nhóm có quan điểm khác nhau, chúng ta không thể chỉ dựa vào kết quả khảo sát để khẳng định nguyên nhân là do thế hệ. Đó có thể là ảnh hưởng của độ tuổi, kinh nghiệm nghề nghiệp hoặc những trải nghiệm xã hội khác nhau.

Một trong những nghiên cứu đáng chú ý về chủ đề này là Generations and Generational Differences: Debunking Myths in Organizational Science and Practice and Paving New Paths Forward của Rudolph và cộng sự, công bố trực tuyến năm 2020 và xuất bản trong số tạp chí năm 2021 của Journal of Business and Psychology. Nghiên cứu phân tích những quan niệm phổ biến về khác biệt thế hệ trong môi trường tổ chức, đồng thời chỉ ra những hạn chế về phương pháp nghiên cứu và cách ứng dụng khái niệm này vào thực tiễn quản trị.
Nghiên cứu của Rudolph và cộng sự (2021) chỉ ra rằng việc xác định những khác biệt thực sự xuất phát từ thế hệ vẫn gặp nhiều hạn chế về phương pháp nghiên cứu. Điều này không có nghĩa Gen X, Millennials và Gen Z hoàn toàn giống nhau, mà là chúng ta chưa có đủ cơ sở để xem những đặc điểm thường được gán cho từng thế hệ như những quy luật có thể áp dụng cho mọi cá nhân.
Đối với HR và nhà quản lý, điều cần rút ra là: Khi hai nhân viên có cách làm việc hoặc kỳ vọng khác nhau, đừng vội quy kết đó là khoảng cách thế hệ. Hãy tìm hiểu xem sự khác biệt đến từ kinh nghiệm, năng lực, giai đoạn nghề nghiệp hay nhu cầu cá nhân. Bởi nếu xác định sai nguyên nhân, doanh nghiệp cũng có thể lựa chọn sai cách quản lý và phát triển nhân viên.

3. Ba sai lầm trong quản lý nhân sự đa thế hệ mà doanh nghiệp cần tránh

Thế hệ Gen X, Y, Z, Alpha là gì? Mỗi thế hệ có gì khác nhau?
Những định kiến về thế hệ có thể không gây ra vấn đề ngay lập tức. Tuy nhiên, khi chúng trở thành cơ sở cho các quyết định quản trị, doanh nghiệp có thể đánh giá sai nhân viên, bỏ lỡ cơ hội phát triển năng lực và làm gia tăng xung đột trong đội nhóm.
Sai lầm thứ nhất: Đánh giá năng lực dựa trên tuổi.
Một quản lý cho rằng nhân viên trẻ chưa đủ kinh nghiệm để đảm nhận nhiệm vụ quan trọng, trong khi nhân viên lớn tuổi được mặc định là khó thích nghi với công nghệ mới. Những nhận định này có thể khiến doanh nghiệp bỏ qua năng lực thực tế của nhân viên và hạn chế cơ hội phát triển của họ.
Trong tuyển dụng, phân công công việc và đánh giá hiệu suất, HR cần xây dựng tiêu chí dựa trên yêu cầu vị trí, năng lực chuyên môn và kết quả thực hiện công việc. Tuổi đời có thể là thông tin về nhân khẩu học, nhưng không nên thay thế việc đánh giá năng lực.
Sai lầm thứ hai: Áp dụng một phương pháp quản lý cho cả một thế hệ.
Không phải nhân viên trẻ nào cũng cần được hướng dẫn liên tục, cũng như không phải nhân viên lâu năm nào cũng muốn làm việc độc lập. Mỗi người có mức độ thành thạo, khả năng tự chủ và nhu cầu hỗ trợ khác nhau.
Nếu quản lý mặc định nhân viên thuộc một thế hệ sẽ phù hợp với một phương pháp làm việc nhất định, họ có thể vô tình tạo ra những cách đối xử thiếu phù hợp. Thay vì phân loại theo năm sinh, quản lý cần điều chỉnh mức độ hướng dẫn, trao quyền và phản hồi dựa trên năng lực cũng như đặc điểm công việc của từng người.
Sai lầm thứ ba: Quy mọi xung đột trong đội nhóm về khác biệt thế hệ.
Khi nhân viên không đồng thuận với quản lý về cách thực hiện công việc, doanh nghiệp có thể nhanh chóng kết luận rằng nguyên nhân đến từ khoảng cách thế hệ. Tuy nhiên, xung đột cũng có thể xuất phát từ mục tiêu chưa thống nhất, vai trò không rõ ràng, thiếu giao tiếp hoặc sự khác biệt trong kỳ vọng về kết quả.
Nếu chỉ tập trung vào yếu tố thế hệ, nhà quản lý có thể bỏ qua nguyên nhân trực tiếp và không giải quyết được vấn đề. Điều cần làm là xác định nguồn gốc của bất đồng, làm rõ kỳ vọng và thống nhất nguyên tắc phối hợp giữa các thành viên.


4. HR và nhà quản lý nên làm gì để quản lý nhân sự đa thế hệ hiệu quả hơn?

Gen Z là gì? Thế hệ Gen Z có gì đặc biệt hơn những thế hệ trước?
Thay vì cố gắng ghi nhớ đặc điểm của từng thế hệ, doanh nghiệp cần xây dựng phương pháp quản lý dựa trên dữ liệu, quan sát và trao đổi thực tế. Điều này không đòi hỏi phải thay đổi toàn bộ hệ thống nhân sự, mà có thể bắt đầu từ những hoạt động quản lý hằng ngày.


Bước 1: Quan sát hành vi thay vì vội vàng gắn nhãn


Khi nhân viên thường xuyên trễ deadline, thiếu chủ động hoặc không đáp ứng kỳ vọng, quản lý cần mô tả chính xác hành vi đang xảy ra thay vì đưa ra nhận xét chung như thiếu trách nhiệm, thiếu cam kết hay đặc trưng của Gen Z.
Ví dụ, thay vì kết luận một nhân viên thiếu chủ động, hãy xác định cụ thể họ chưa hoàn thành nhiệm vụ nào, gặp khó khăn ở công đoạn nào và hành vi đó ảnh hưởng ra sao đến kết quả chung. Việc xác định vấn đề bằng những biểu hiện cụ thể giúp quản lý có cơ sở để tìm nguyên nhân và đưa ra hướng cải thiện.


Bước 2: Tìm hiểu nguyên nhân và nhu cầu thực tế của nhân viên


Sau khi xác định vấn đề, quản lý cần trao đổi để hiểu điều gì đang cản trở hiệu quả công việc. Nguyên nhân có thể đến từ việc nhân viên chưa đủ năng lực, chưa hiểu rõ yêu cầu, thiếu nguồn lực, chưa được trao quyền hoặc có những kỳ vọng chưa được thống nhất với quản lý.
Đây cũng là lúc HR và quản lý trực tiếp cần quan tâm đến Career Stage (giai đoạn nghề nghiệp). Một nhân viên mới đi làm có thể cần định hướng và hướng dẫn cụ thể, trong khi một nhân viên có kinh nghiệm có thể mong muốn mở rộng trách nhiệm hoặc phát triển chuyên môn. Tuy nhiên, những nhu cầu này không nên được mặc định theo tuổi đời mà cần xác định thông qua trao đổi và đánh giá thực tế.


Bước 3: Điều chỉnh cách giao việc, phản hồi và phát triển nhân viên


Khi đã hiểu nguyên nhân, quản lý cần lựa chọn phương pháp hỗ trợ phù hợp. Với nhân viên chưa thành thạo, có thể tăng cường hướng dẫn, cung cấp tài liệu và chia nhỏ nhiệm vụ. Với nhân viên đã có năng lực và kinh nghiệm, có thể mở rộng phạm vi tự chủ, giao nhiệm vụ có mức độ thử thách cao hơn và tạo cơ hội tham gia vào quá trình ra quyết định.
Tương tự, phản hồi cũng cần phù hợp với tính chất công việc và nhu cầu của từng cá nhân. Có người cần trao đổi thường xuyên để điều chỉnh cách thực hiện, trong khi người khác có thể làm việc hiệu quả với những mốc đánh giá định kỳ. Mục tiêu không phải là ưu tiên một nhóm tuổi, mà là giúp mỗi nhân viên có điều kiện hoàn thành công việc và phát triển năng lực.


Bước 4: Theo dõi kết quả và điều chỉnh phương pháp quản lý


Một phương pháp quản lý chỉ thực sự phù hợp khi tạo ra sự cải thiện trong công việc. Sau khi điều chỉnh cách giao việc hoặc hỗ trợ nhân viên, quản lý cần theo dõi những thay đổi về tiến độ, chất lượng, mức độ chủ động và khả năng phối hợp.
Nếu kết quả chưa cải thiện, cần tiếp tục xem xét nguyên nhân thay vì quay lại những nhận định mang tính định kiến. Quá trình này giúp doanh nghiệp đưa ra quyết định quản lý dựa trên bằng chứng thực tế, đồng thời tạo cơ hội để nhân viên chủ động tham gia vào quá trình phát triển của mình.
Bên cạnh hoạt động quản lý trực tiếp, HR có thể hỗ trợ xây dựng môi trường làm việc hòa nhập thông qua mentoring, chia sẻ kiến thức và các chương trình phát triển năng lực quản lý đội nhóm. Đặc biệt, việc đào tạo quản lý về kỹ năng giao tiếp, phản hồi, coaching và nhận diện định kiến tuổi tác sẽ giúp hạn chế những đánh giá thiếu khách quan trong quá trình làm việc.


5. Kết luận: Quản lý con người, không quản lý nhãn thế hệ

Gen X đang trở thành thế hệ lạc lõng nơi công sở?
Sự đa dạng về độ tuổi và trải nghiệm là một thực tế trong nhiều doanh nghiệp. Tuy nhiên, việc nhân viên thuộc Gen X, Millennials hay Gen Z không đủ để dự đoán chính xác họ có năng lực gì, cần được quản lý như thế nào hoặc sẽ hành động ra sao trong công việc.
Nghiên cứu về khác biệt thế hệ nhắc nhở chúng ta rằng cần thận trọng khi sử dụng các nhãn thế hệ để giải thích hành vi con người. Đằng sau mỗi nhân viên là những trải nghiệm, năng lực, mục tiêu và nhu cầu phát triển khác nhau. Nếu chỉ nhìn nhận họ qua năm sinh, doanh nghiệp có thể bỏ lỡ những thông tin quan trọng để đưa ra quyết định quản trị phù hợp.
Đối với HR và nhà quản lý, thay đổi quan trọng không nằm ở việc hiểu thêm bao nhiêu đặc điểm của từng thế hệ, mà ở khả năng quan sát, đặt câu hỏi, xác định nguyên nhân và điều chỉnh phương pháp quản lý dựa trên từng cá nhân.
Thay vì hỏi: "Nhân viên này thuộc thế hệ nào?", hãy hỏi: "Điều gì đang ảnh hưởng đến hiệu quả công việc của nhân viên này và tôi có thể làm gì để giúp họ phát huy năng lực tốt hơn?"
Đó là nền tảng để xây dựng một đội ngũ đa dạng, có khả năng phối hợp và cùng phát triển vì mục tiêu chung của doanh nghiệp.


Mỗi thế hệ nhân sự có những trải nghiệm, kỳ vọng và cách tiếp cận công việc khác nhau. Điều này đòi hỏi nhà quản lý không chỉ có năng lực chuyên môn mà còn cần linh hoạt trong giao tiếp, tạo động lực và dẫn dắt đội ngũ, đặc biệt khi làm việc với nhân viên Gen Z.
Tại HITSUJI HR ACADEMY, chương trình đào tạo Kỹ năng lãnh đạo Gen Z hướng đến việc hỗ trợ doanh nghiệp nâng cao năng lực quản lý đội ngũ nhân sự trẻ, thấu hiểu sự khác biệt trong tư duy, kỳ vọng và cách tiếp cận công việc của thế hệ mới. Thông qua chương trình đào tạo được thiết kế phù hợp với bối cảnh và nhu cầu thực tế của doanh nghiệp, đội ngũ quản lý có thể cải thiện kỹ năng giao tiếp, giao việc, phản hồi và tạo động lực, từ đó giúp nhân viên Gen Z phát huy năng lực và phối hợp hiệu quả hơn trong tổ chức.
Với kinh nghiệm trong lĩnh vực tư vấn và đào tạo doanh nghiệp, HITSUJI đồng hành cùng doanh nghiệp trong việc nhận diện những thách thức trong quản lý nhân sự đa thế hệ và xây dựng giải pháp đào tạo phù hợp với đội ngũ quản lý cũng như mục tiêu phát triển nguồn nhân lực.
Doanh nghiệp có nhu cầu đào tạo Inhouse về Kỹ năng lãnh đạo Gen Z, vui lòng liên hệ hotline 024 7778 8968 để được tư vấn và thiết kế chương trình phù hợp.

 

Join Group Zalo của Hitsuji để nhận thông tin hữu ích: 

🔹 HITSUJI | Chia sẻ thông tin Webinar/Workshop
📌 Cập nhật thông tin và lịch tổ chức các chương trình Webinar, Workshop của Hitsuji HR Academy.

🔹 HITSUJI | WEBINAR Luật bảo vệ dữ liệu cá nhân
📌 Dành cho những ai quan tâm đến các nội dung liên quan đến Luật Bảo vệ dữ liệu cá nhân và việc ứng dụng trong môi trường doanh nghiệp.

🔹 HITSUJI | Sức Khỏe Tâm Thần Tại Doanh Nghiệp
📌 Cùng cập nhật và trao đổi về sức khỏe tinh thần, môi trường làm việc và những vấn đề doanh nghiệp cần quan tâm trong quản trị nhân sự.

🔹 HITSUJI | Series Webinar về AI trong công việc
📌 Cập nhật các nội dung, hoạt động và chương trình xoay quanh AI và ứng dụng AI để nâng cao hiệu suất công việc.

🔹 HITSUJI | WEBINAR VỀ BHXH
📌 Không gian cập nhật thông tin và nội dung liên quan đến Bảo hiểm xã hội dành cho HR và người làm công tác nhân sự.

🔹 HITSUJI | Giấy Phép Lao động | TRC | Visa cho NNN
📌 Dành cho những ai quan tâm đến các vấn đề về giấy phép lao động, TRC và Visa cho người nước ngoài tại Việt Nam.

 
🌱 Mỗi group là một chủ đề, nhưng cùng hướng đến một mục tiêu: tạo thêm không gian để HR cập nhật kiến thức, kết nối và cùng nhau nâng cao năng lực nghề nghiệp.

 

TÀI LIỆU THAM KHẢO
Rudolph, C. W., Rauvola, R. S., Costanza, D. P., & Zacher, H. (2021). Generations and Generational Differences: Debunking Myths in Organizational Science and Practice and Paving New Paths Forward. Journal of Business and Psychology, 36, 945-967.
DOI:  LINK
Toàn văn nghiên cứu: LINK

0
(0 lượt đánh giá)
  • 5
    0%
  • 4
    0%
  • 3
    0%
  • 2
    0%
  • 1
    0%
Bình luận

Bài viết liên quan

5 nguyên tắc Lean và cách doanh nghiệp áp dụng trong hoạt động sản xuất

Vậy 5 nguyên tắc Lean bao gồm những gì và được áp dụng như thế nào trong thực tế sản xuất?

MUDA: 7 loại lãng phí doanh nghiệp cần loại bỏ trong sản xuất

  Vậy Muda là gì, những loại lãng phí nào thường xuất hiện trong nhà máy và doanh nghiệp có thể vận dụng Lean, Kaizen như thế nào để nhận diện, kiểm soát và từng bước loại bỏ chúng?

Quản trị hiệu suất là gì? Các phương pháp quản trị hiệu suất phổ biến trong doanh nghiệp

  Vậy bản chất của quản trị hiệu suất là gì, khác biệt như thế nào so với hoạt động đánh giá hiệu suất định kỳ, và đâu là những phương pháp quản trị hiệu suất phổ biến trong doanh nghiệp hiện nay?

Mô hình 3 cấp độ văn hóa doanh nghiệp của Edgar Schein: Từ biểu hiện bên ngoài đến giá trị cốt lõi bên trong

   Để giúp nhà quản trị hiểu rõ các tầng văn hóa này, Edgar Schein đã xây dựng mô hình 3 cấp độ văn hóa doanh nghiệp. Đây cũng là nền tảng hữu ích để doanh nghiệp nhìn nhận, đánh giá và định hướng phát triển văn hóa tổ chức.

ĐĂNG KÝ KHÓA HỌC

Đăng ký khóa học ngay hôm nay để nhận được nhiều phần quà hấp dẫn

Hotline: 024 7778 8968

Chat Zalo
Chat Facebook
Hotline: 024 7778 8968